Helsedirektoratet feilinformerer om antipsykotiske medikament | Trond F. Aarre

  • Trond F. Aarre
Eg har gjort direktoratet merksam pÄ feilen i eit brev og to telefonmÞte, men dei vil ikkje rette opp, skriver Trond F. Aarre. HelsedirektÞr BjÞrn Guldvog her avbildet ved en tidligere anledning.

Det dreier seg om rettstryggleiken til pasientar som vert tvangsmedisinerte.

Dette er en kronikk. Eventuelle meninger i teksten stÄr for skribentens regning. Hvis du Þnsker Ä sende et kronikkforslag, kan du lese hvordan her.

NĂ„r Helsedirektoratet sender ut feilaktig informasjon om effekten av behandling med antipsykotiske medikament, er det ille.

NÄr informasjonen blir send til dei som skal behandle klagar pÄ tvungen behandling med slike medikament, er det verre.

NÄr direktoratet ikkje vil rette opp feilinformasjonen av eige tiltak, mÄ saka oppklarast for allmenta. For ho dreier seg om pasientane sin rettstryggleik.

Det uroar meg at det gÄr an Ä feilsitere vitskapleg litteratur sÄ fullstendig, skriver avdelingssjefen ved Nordfjord psykiatrisenter, Trond F. Aarre.

Tvungen medisinering

Psykisk helsevernlova § 4–4 krever at behandlinga «med stor sannsynnlighet kan fĂžre til helbredelse eller vesentlig bedring». Sivilombodsmannen har kritisert fylkesmenn for at dei ikkje ser til at kravet er oppfylt nĂ„r dei tek stilling til klager pĂ„ tvangsmedisinering.

Sivilombodsmannen meiner at «stor sannsynlighet» mÄ innebere stÞrre visse om effekt enn ved vanleg sannsynsovervekt. Det mÄ altsÄ vere meir enn 50 prosent sannsyn for effekt fÞr ein kan fatte vedtak om tvungen behandling.

Eit avgjerande brev

Fylkesmannen i Oslo og Viken skreiv 7. februar 2019 brev til Helsedirektoratet og bad om direktoratet sitt «syn pÄ studier og metastudier om effekten av antipsykotiske legemiddel».

Direktoratet bad tre psykiatrar om Ä greie ut saka. Desse uttalte seg 13. mars med ei frÄsegn som vart sitert i Helsedirektoratet sitt brev til Fylkesmannen i Oslo og Viken 22. mars 2019. Kopi av brevet vart send til Helse- og omsorgsdepartementet, alle fylkesmennene, pasientorganisasjonar og Statens helsetilsyn. Seinare har det ogsÄ kome til helsefÞretaka.

Ettersom det kan fÄ fÞlgjer for vedtak om tvangsbehandling, er det er avgjerande at innhaldet er korrekt.

I svaret til Fylkesmannen er direktoratet samd med Sivilombodsmannen i ombodet si juridiske vurdering av at «stor sannsyn» mÄ innebere «meir enn vanlig sannsynlighetsovervekt».

Det springande punktet blir dermed korleis kunnskapsgrunnlaget ser ut: Kan ein pÄ bakgrunn av den vitskaplege kunnskapen konkludere med at det er klart meir enn 50 prosent sannsyn for effekt av antipsykotiske medikament ved psykose?

Les ogsÄ

Reidar Hjermann og Heidi Wittrup Djup: Tvangsmedisinering vil bli sett pÄ som et historisk feilgrep

Ser positivt ut...

Direktoratet siterer denne passasjen frÄ dei tre psykiatrane si frÄsegn:

«To nylige metaanalyser har undersÞkt behandlingsrespons hos pasienter med fÞrstegangspsykoser i stÞrre bredde. Den ene viser at omtrent 50 % har en 50 % bedring i sine symptomer mens 80 % har en 20 % bedring av i sine symptomer i studieperioden (Zhu et al, European Neuropsychopharm 2017). En annen ny metastudie viser at omtrent 10 % har dÄrlig respons, omtrent 75 % har moderat respons og 15 % har rask og svÊrt god respons (Bozatello et al, Frontiers in Psychiatry 2019)».

Det er vanskeleg Ă„ lese dette annleis enn at om lag 90 prosent av pasientane har moderat eller svĂŠrt god respons pĂ„ medikamenta – og dermed at kravet om «stor sannsyn» for effekt er oppfylt.

... Men er fullstendig feilsitert

Metaanalysen til Zhu dreier seg om 17 studiar. Ingen av desse hadde kontrollgruppe som ikkje fekk medisin. Eg er samd i at om lag 50 prosent av pasientane vart betydeleg betre. Men det er ikkje rÄd Ä seie kor mykje av betringa som kan tilskrivast medisinen og kva som skuldast andre sider ved behandlinga, som at dei tek imot omsorg og oppmuntring, kjenner seg trygge og varetekne.

Det er i omtalen av studien til Bozzatello og medarbeidarar at alt gÄr gale. Alle som kan lese artikkelen til Bozzatello, vil sjÄ at omtalen av studien er fullstendig feil. Eg vil nÞye meg med Ä peike pÄ to moment:

Artikkelen til Bozzatello er ikkje ein «omfattande metaanalyse», slik direktoratet hevdar. Det er eit oversyn som samanstillar funn frĂ„ mange ulike studiar – utan Ă„ gje prosentsatsar for respons pĂ„ antipsykotiske medikament.

Tala som vert siterte, kjem ikkje frÄ ein ny og «omfattande metaanalyse», men frÄ to studiar frÄ hÞvesvis 1999 og 2002. Studiane jamfÞrte effekten av to antipsykotiske middel hjÄ personar med langvarige plager, og ingen av dei hadde kontrollgruppe som ikkje fekk medisin. Dermed er det urÄd Ä vite kor mykje av betringa som skuldast medikamentet.

Les ogsÄ

Fra en suicidals perspektiv: SĂ„nn forebygges selvmord

Kan fÄ store konsekvensar

Det uroar meg at det gÄr an Ä feilsitere vitskapleg litteratur sÄ fullstendig nÄr ein gjev rÄd i ei sak som kan fÄ store konsekvensar for pasientar.

Den misvisande omtalen fÄr stor plass i brevet frÄ direktoratet. Prosentsatsane lyser mot lesaren med ein styrke som gjer at ein lett vil tru at kravet om «stor sannsyn» for effekt er innfridd med god margin. Difor er eg redd for korleis dette brevet vil bli oppfatta av dei som skal fatte vedtak om tvangsmedisinering i helsefÞretaka og av fylkesmennene, som er den einaste klageinstansen pasientane har.

FÄr ikkje pasientene medhald hjÄ fylkesmannen, kan dei ikkje gÄ til domstolen for Ä fÄ saka si prÞvd der. SÄ dersom fylkesmennene tek direktoratet pÄ ordet, vil dei tru at desse medikamenta er mykje meir effektive enn dei i realiteten er.

Les ogsÄ

Elektrosjokk under tvang bÞr fÄ hjemmel i Lov om psykisk helsevern

Medikamenta har diskutabel effekt

Dei store metaanalysane, som til dÞmes Paulsrudutvalet (NOU 2011:9) tok utgangspunkt i dÄ det samanfatta behandlingseffekten, viser mykje meir diskutabel effekt. Det er grunnen til at eg og andre har stussa pÄ tala som vart sende ut av direktoratet. Som illustrasjon vil eg nemne ein einskild studie.

Det er ein samleanalyse av studiar som har vurdert effekten av antipsykotiske middel jamfĂžrt med narremedisin (placebo). Den analyserte funn frĂ„ 167 studiar med i alt 28.102 pasientar med schizofreni. Ser ein pĂ„ kor mange som fekk «god respons», var talet berre 23 prosent hjĂ„ dei som fekk antipsykotisk medisin — jamfĂžrt med 14 prosent av dei som fekk placebo (Leucht et al, American Journal of Psychiatry 2017).

Vil ikke rette opp feilen

NÄr direktoratet skal presentere kunnskapsgrunnlaget for behandling, bÞr det leggje stÞrre vekt pÄ slike omfattande analysar enn pÄ to gamle studiar utan placebokontroll.

Eg har gjort direktoratet merksam pÄ feilen i eit brev og to telefonmÞte.

Direktoratet meiner at det kan stÄ inne for konklusjonane sine og vil difor ikkje rette opp feilen. Eg er sterkt usamd i dette og vil med dette orientere allmenta om saka. Ho dreier seg om rettstryggleiken til pasientar som vert tvangsmedisinerte.

FÞlg og delta i debatten hos Aftenposten meninger pÄ Facebook og Twitter